Extra pensioen als zelfstandige? Zo werken VAPZ, POZ en IPT

In deze blog

Delen

Vragen over jouw situatie? Neem contact op

VAPZ, POZ, IPT. Drie afkortingen, één vraag: hoe bouw je als zelfstandige zo verstandig mogelijk extra pensioen op? Als zelfstandige of bedrijfsleider heb je heel wat mogelijkheden om extra pensioen op te bouwen, met een fiscaal voordeel.

We hebben het over drie formules: het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen (VAPZ), de Pensioenovereenkomst voor Zelfstandigen (POZ) en de Individuele Pensioentoezegging (IPT). Je leest hieronder onder meer hoeveel je mag storten, hoe de 80%-regel werkt, wat je later netto overhoudt en wat je vóór je pensioen al met je pensioenopbouw zou kunnen doen.

Ons advies: start als zelfstandige met een VAPZ en kijk daarna of een POZ of IPT nog een bijkomende optie is.

Daarnaast kan je ook privé aan pensioensparen en langetermijnsparen doen. Twijfel je nog? Begin dan bij onze blog Pensioensparen of langetermijnsparen: wat past bij jou?

TL;DR

✔ VAPZ: voor zelfstandigen, met of zonder vennootschap, binnen de toepasselijke voorwaarden. In 2026 stort je tot 8,50% van je referte-inkomen (= geïndexeerd netto belastbaar beroepsinkomen van 3 jaar geleden), met een maximum van € 4.251,39, of 9,78% bij een sociaal VAPZ, met een maximum van € 4.891,60.

✔ POZ: voor zelfstandigen zonder vennootschap. Je krijgt 30% belastingvermindering en betaalt vanaf 2026 geen premietaks van 4,4% meer.

✔ IPT: enkel voor vennootschappen: je vennootschap betaalt extra pensioenpremie voor jou als bedrijfsleider en kan de premies binnen de fiscale voorwaarden aftrekken als beroepskost. De premietaks bedraagt 4,4%.

✔ 80%-regel: bij een POZ en een IPT mogen je wettelijke en aanvullende pensioen samen in principe niet hoger zijn dan 80% van het inkomen dat voor de berekening telt. Bij een POZ telt je gemiddelde netto belastbare beroepsinkomen van de drie vorige kalenderjaren; bij een IPT is je laatste normale brutojaarvergoeding het vertrekpunt. In de berekening van dit plafond worden onder andere je VAPZ en eventuele vroegere groepsverzekeringen meegeteld.

✔ Netto: bij uitbetaling gaan er nog belastingen en sociale bijdragen af.

✔ Vastgoed: laat je contract het toe, dan kan je in bepaalde gevallen je pensioenopbouw nog vóór je pensioendatum gaan gebruiken voor een aantal vastgoeddoeleinden. Dit kan onder andere via een voorschot, een inpandgeving, een bulletlening.

Hoe bouw je als zelfstandige extra pensioen op met een VAPZ?

Met een VAPZ bouw je zelf extra pensioen op, met of zonder vennootschap. Het is voor het merendeel van de zelfstandigen de basiskeuze. Een VAPZ is enkel voor zelfstandigen. Als werknemer of ambtenaar kan je er geen afsluiten.

Wie betaalt je VAPZ-premie?

Je hebt twee opties: je betaalt de premie privé of je vennootschap betaalt ze voor jou.

Optie 1: je betaalt de VAPZ-premie privé

Je betaalt de premie met je eigen nettoloon, vanaf je privébankrekening. Dat kan zowel met als zonder vennootschap.

  • Fiscale verwerking: je geeft de premie aan in je personenbelasting (deel II). Binnen de toegelaten grenzen is ze volledig aftrekbaar als beroepskost.
  • Het voordeel: je netto belastbare inkomen daalt. Daardoor betaal je minder personenbelasting, afhankelijk van je belastingtarief, en kunnen ook je sociale bijdragen dalen. Die tweede besparing merk je doorgaans pas bij de latere afrekening van je sociale bijdragen. Voor de fiscale aftrek moet je onder meer alle verschuldigde sociale bijdragen van het betrokken jaar betaald hebben. Achterstallige bijdragen? Dan kost je dat je aftrek.
  • Het nadeel: je moet het bedrag op dat moment privé beschikbaar hebben. Je voelt de uitgave direct in je privébudget.

Optie 2: je vennootschap betaalt de VAPZ-premie

Je laat de verzekeringsfactuur rechtstreeks betalen vanaf de bankrekening van je vennootschap. Het VAPZ-contract blijft op jouw naam staan. Je boekhouder kan de betaling als volgt verwerken:

Als voordeel van alle aard (VAA)

  • Je vennootschap betaalt de premie en boekt die als bezoldiging. Binnen de fiscale voorwaarden kan ze die als beroepskost aftrekken.
  • Privé wordt het bedrag bij je bruto-inkomen geteld als een belastbaar voordeel. Met het fiscale attest van je VAPZ trek je de premie binnen de toepasselijke voorwaarden weer af in je personenbelasting.
  • De bijtelling en de aftrek kunnen elkaar in je personenbelasting compenseren. Laat je boekhouder bekijken wat dit in jouw situatie betekent. Je vennootschap betaalt de premie, waardoor je het bedrag niet zelf hoeft voor te schieten.

Hoeveel kan je in 2026 in je VAPZ storten?

Je maximum hangt af van je referte-inkomen. Dat is je geïndexeerd netto belastbare beroepsinkomen van drie jaar geleden: voor 2026 is het jaar van referentie dus 2023. Dat bedrag wordt licht verhoogd om rekening te houden met de evolutie van lonen en prijzen (geïndexeerd). Het gaat om je inkomen na aftrek van onder meer beroepskosten en sociale bijdragen, dus niet om je omzet. Voor starters gelden aparte regels.

Is je referte-inkomen bijvoorbeeld € 40.000? Dan bedraagt je maximum bij een gewoon VAPZ € 3.400 (€ 40.000 × 8,50%). Bij een sociaal VAPZ is dat € 3.912. Het absolute maximum is dus niet automatisch jouw persoonlijke maximum.

Concreet:

  • Gewoon VAPZ: 8,50% van je referte-inkomen, maximaal € 4.251,39
  • Sociaal VAPZ: 9,78% van je referte-inkomen, maximaal € 4.891,60
  • Geldig voor: het volledige jaar 2026. De wet werd gepubliceerd op 12 oktober 2026
  • Al gestort volgens de oude percentages (8,17% of 9,40%)? Vraag je pensioeninstelling hoeveel je nog kan bijstorten
  • Bijberoep: vanaf 2026 kan je een VAPZ afsluiten zodra je sociale bijdragen betaalt op minstens € 1.922,16 beroepsinkomen per jaar. De vroegere voorwaarde van drie jaar activiteit vervalt

Gewoon of sociaal VAPZ: wat is het verschil?

Bij een sociaal VAPZ gaat minstens 10% van je storting naar extra bescherming, bijvoorbeeld als je door ziekte of een ongeval niet kan werken, of bij overlijden. Welke bescherming je precies krijgt, hangt af van je contract. In ruil mag je binnen de grenzen meer storten dan bij een gewoon VAPZ.

Klinkt als een gratis extraatje? Niet helemaal. Het deel van je storting dat naar die bescherming gaat, gaat niet naar je pensioenkapitaal. Vergelijk dus ook waarvoor je precies verzekerd bent.

Wanneer krijg je je VAPZ uitbetaald?

In principe automatisch, op het moment dat je met wettelijk pensioen gaat. Vroeger opvragen kan niet. Wel kan je je pensioenopbouw soms al vóór je pensioen gebruiken voor vastgoed, als je contract dat toelaat.

Meer weten over je mogelijkheden als zelfstandige? Bekijk hoe RAADHUIS zelfstandigen bijstaat.

Wanneer kan je extra pensioen opbouwen via een POZ of IPT?

Heb je naast je VAPZ nog budget over om extra pensioen op te bouwen? Dan kan je nog een verdieping bijbouwen. Welke, dat bepaalt je ondernemingsvorm: zonder vennootschap is dat een POZ, met een vennootschap een IPT.

Hoe werkt een POZ voor zelfstandigen zonder vennootschap?

Met een Pensioenovereenkomst voor Zelfstandigen (POZ) vul je je VAPZ aan als je zonder vennootschap werkt. Ook je zelfstandige helpers of zelfstandige meewerkende echtgeno(o)t(e) kunnen er een afsluiten. In bijberoep kan het ook, maar alleen als je minstens evenveel sociale bijdragen betaalt als een zelfstandige in hoofdberoep minimaal betaalt.

Je betaalt de stortingen zelf en krijgt een belastingvermindering. Een voorbeeld: een fotograaf met een eenmanszaak in Leuven stort € 2.000 in zijn POZ, binnen zijn persoonlijke maximum. Hij betaalt € 600 minder belasting, als hij dat voordeel volledig kan benutten.

Concreet:

  • Voordeel: 30% belastingvermindering op je stortingen, als je voldoende belasting betaalt
  • Maximum: persoonlijke berekening volgens de 80%-regel (zie verder)
  • Premietaks: afgeschaft vanaf 2026 (vroeger 4,4%). Contractkosten blijven wel gelden

Hoe bouwt je vennootschap via een IPT pensioen voor jou op?

Met een Individuele Pensioentoezegging (IPT) betaalt je vennootschap extra pensioen voor jou als bedrijfsleider. De vennootschap kan de stortingen binnen de fiscale beperkingen aftrekken als beroepskost van haar belastbare winst. Je kan een IPT combineren met een VAPZ en daarnaast ook privé sparen.

Concreet:

  • Voorwaarde: je ontvangt als bedrijfsleider een regelmatige, minstens maandelijkse bezoldiging
  • Maximum: de 80%-regel moet worden nageleefd
  • Premietaks: 4,4%. Op een premie van € 5.000 komt er dus € 220 bij aan premietaks, naast contractkosten

Hoe werkt de 80%-regel?

De 80%-regel is het plafond van je POZ of IPT. Je verwachte wettelijke en aanvullende pensioen mogen samen in principe niet hoger zijn dan 80% van het inkomen dat voor de berekening telt. Ook het aantal jaren dat je werkt speelt mee.

Welk inkomen telt?

  • Bij een POZ is dat je gemiddelde netto belastbare beroepsinkomen van de drie vorige kalenderjaren.
  • Bij een IPT is je laatste normale bruto jaarvergoeding het vertrekpunt.

Pensioenkapitalen die je in dat kader al hebt opgebouwd, worden omgerekend naar een jaarbedrag.

Een vereenvoudigd voorbeeld. 80% van € 40.000 inkomen is € 32.000. Verwacht je € 20.000 wettelijk jaarpensioen, dan blijft er € 12.000 aan jaarlijks aanvullend pensioen over. Let op: dat is niet het bedrag dat je mag storten. Je pensioeninstelling berekent welke premie daarbij hoort, op basis van je loopbaan en wat je al hebt opgebouwd.

Je VAPZ en vroegere groepsverzekeringen tellen mee. Privé pensioensparen en langetermijnsparen niet. Voor het VAPZ zelf gelden eigen stortingsgrenzen, zonder 80%-regel.

Waarom kan de ene bedrijfsleider meer via een IPT opbouwen dan de andere?

Twee bedrijfsleiders, hetzelfde loon, toch een andere IPT-ruimte. Hoe kan dat?

Een voorbeeld: An en Pieter hebben allebei een vennootschap en keren zichzelf hetzelfde loon uit. An werkte vroeger tien jaar als werknemer en bouwde toen pensioen op via een groepsverzekering van haar werkgever. Pieter werkte altijd als zelfstandige en heeft nog geen aanvullend pensioen. Pieter kan via zijn IPT daarom meer opbouwen dan An, omdat haar groepsverzekering al een deel van haar ruimte inneemt.

Ook je loon weegt door. Keer je jezelf minder uit, dan krimpt je IPT-ruimte. Je loon verlagen om fiscaal te optimaliseren kan je dus aan de andere kant geld kosten. Laat je IPT nakijken telkens als je je loon verlaagt of verhoogt.

Kan je via een IPT pensioen opbouwen voor vroegere jaren?

Ja, onder voorwaarden. Start je pas later met een IPT, dan kan je vennootschap extra premies storten voor eerdere jaren. Dat heet backservice. Er moet dan voldoende ruimte zijn binnen de 80%-regel. Onder voorwaarden kunnen ook jaren meetellen waarin je elders werkte, bijvoorbeeld als werknemer, tot maximaal tien jaar.

Ben je al acht jaar bedrijfsleider? Dan kan je vennootschap mogelijk een deel van die jaren inhalen. Laat het bedrag berekenen voor je beslist.

Wat gebeurt er met je geld en welk risico neem je?

Een formule kiezen is één ding. Kiezen hoe je geld belegd wordt, is een tweede, aparte beslissing voor je VAPZ, POZ of IPT.

Tak 21: zekerheid

De verzekeraar spreekt een vaste rente met je af. Je contract bepaalt voor welke stortingen en voor hoelang die rente geldt. Daar kan een winstdeelname bijkomen als het de verzekeraar goed gaat, maar die eventuele extra winstdeelname is niet gegarandeerd.

Tak 23: kans op meer rendement, met meer risico

Je geld wordt belegd in fondsen die beleggen in aandelen of obligaties. Je inleg en je rendement zijn in principe niet gegarandeerd. Dalen de beleggingen, dan kan je spaarpot ook kleiner worden. Een VAPZ is daarop een uitzondering.

Kan je bij een VAPZ in tak 23 geld verliezen?

Tussentijds kan de waarde van je contract dalen, maar op je pensioendatum ben je beschermd. Voor een VAPZ voorziet de wet in een kapitaalbescherming: ook als de beleggingen tegenvallen, heb je bij je pensionering minstens recht op de bijdragen die je stortte voor je pensioenopbouw.

Twee kanttekeningen:

  • De bescherming geldt alleen voor het deel van je storting dat naar je pensioen gaat. Het deel voor een overlijdensdekking of voor de extra bescherming van een sociaal VAPZ valt erbuiten.
  • Wordt je kapitaal uitbetaald binnen de vijf jaar nadat je je contract afsloot, dan geldt de bescherming niet.

Bij een POZ bestaat die wettelijke bescherming niet. Heb je een IPT? Vraag dan na wat je contract voorziet en bekijk welke formule bij je past.

Wat past bij jou?

Heb je het geld binnenkort nodig, dan komt een daling harder aan dan wanneer je nog tientallen jaren kan sparen. Bespreek met je adviseur hoeveel risico je kan en wil nemen en hoeveel geld je beschikbaar wil houden. Welke beleggingskeuzes je precies hebt, hangt af van de formule die je kiest, de verzekeringsmaatschappij en wat je contract toelaat.

Hoeveel hou je van je opgebouwde pensioen netto over?

Het grootste bedrag staat op je pensioenoverzicht. Het netto uit te keren bedrag komt op je rekening. En dat zijn niet dezelfde bedragen. Bij of vóór de uitbetaling gaan er nog belastingen af. Bij een VAPZ, POZ of IPT komen daar ook sociale bijdragen bij. Die worden niet bij elke formule op dezelfde manier of op hetzelfde moment berekend.

Welke belasting betaal je op je opgebouwde pensioen?

FormuleGebruikelijke belasting
VAPZEen berekend deel van je kapitaal wordt tien of dertien jaar lang bij je belastbare inkomen geteld (of bij het inkomen van een andere begunstigde).
POZIn principe 10% op het belastbare kapitaal bij uitbetaling wegens pensionering of overlijden. Winstdeelnemingen zijn vrijgesteld.
IPTHet tarief hangt af van je leeftijd, je loopbaan en of je actief bent gebleven. Voor het deel dat je vennootschap heeft opgebouwd, kan onder voorwaarden 10% gelden.

VAPZ: wat is fictieve rente?

Bij een VAPZ betaal je geen vast percentage op je kapitaal. Je geeft tien of dertien jaar lang een berekend deel van je kapitaal aan als inkomen. Dat heet fictieve rente.

Moet je bijvoorbeeld tien jaar lang 5% van € 50.000 aangeven, dan tel je jaarlijks € 2.500 bij je andere inkomsten. Daarop wordt je belasting berekend. Als je dan met pensioen bent, val je meestal in een lagere schijf in de personenbelasting, wat positief is voor dit soort belasting.

Ben je effectief actief gebleven tot je wettelijke pensioenleeftijd, dan telt maar 80% van je kapitaal mee voor de berekening van de fictieve rente. In het voorbeeld geef je dan 5% van € 40.000 aan, of € 2.000 extra belastbaar inkomen per jaar in plaats van € 2.500. Hierop betaal je dus extra belasting.

Wanneer geldt het gunstige IPT-tarief?

Het tarief van 10% bij een IPT geldt onder meer als je effectief actief bent gebleven tot je wettelijke pensioenleeftijd. Het geldt ook als je voldoet aan de voorwaarden voor een volledige loopbaan en tot dan actief bent gebleven.

Neem je je kapitaal vroeger op (op vervroegd pensioen) of zit je in een bijzondere situatie, dan kunnen andere tarieven gelden. Laat daarom het verwachte nettobedrag berekenen voor de datum waarop jij je kapitaal zou ontvangen.

Welke bijdragen worden van je aanvullend pensioen afgehouden?

Bij uitbetaling van een VAPZ, POZ of IPT worden in principe deze bijdragen ingehouden:

  • RIZIV-bijdrage: 3,55% voor de ziekteverzekering
  • Solidariteitsbijdrage: eerst wordt 2% ingehouden. De definitieve bijdrage ligt tussen 0% en 2%, afhankelijk van je totale pensioen en je gezinssituatie. Werd er te veel ingehouden, dan krijg je dat terug
  • Bijkomende solidariteitsbijdrage vanaf 1 juli 2027: 2% op het deel boven € 150.000, waarbij al je aanvullende pensioenkapitalen worden samengeteld

Ontvang je in totaal € 200.000, dan betaal je die extra 2% op € 50.000: € 1.000 extra. Bij een beperkt totaal pensioeninkomen kan je die extra bijdrage terugkrijgen.

De inhoudingen worden niet allemaal op hetzelfde bedrag berekend. Je kan de percentages dus niet zomaar optellen en van je volledige spaarpot aftrekken.

Welke wijzigingen zijn aangekondigd?

Er zijn hervormingen aangekondigd, maar die gelden nog niet:

  • De 80%-regel: de berekening zou wijzigen.
  • Een IPT gebruiken voor vastgoed: dat zou mogelijk beperkt worden tot je enige eigen woning.

Een aangekondigde maatregel verandert je contract niet automatisch. Laat vóór een storting of een vastgoedbeslissing nakijken welke regels en eventuele overgangsregelingen voor jou gelden.

Wanneer laat je je situatie opnieuw bekijken?

Een pensioencontract is geen kwestie van één keer tekenen en vergeten. Laat je situatie opnieuw bekijken als je inkomen, werksituatie of gezinssituatie verandert, of als je als zelfstandige naar een vennootschap overstapt. Controleer dan ook wie je kapitaal ontvangt bij overlijden en welke bescherming je contract biedt.

Wil je weten welke combinatie het meest oplevert?

Je dossierbeheerder bij RAADHUIS bekijkt samen met onze pensioenspecialisten welke combinatie bij jou past. We rekenen voor je uit hoeveel je fiscaal voordelig kan storten, wat dat vandaag oplevert en wat je na kosten en belastingen naar verwachting overhoudt. Pensioen maakt ook deel uit van onze vermogensplanning.

Neem contact op met je dossierbeheerder. Dan maken we samen een plan waar je later blij om bent.

FAQ

Ja, als je aan de voorwaarden van beide voldoet. Je VAPZ telt wel mee bij de berekening van de 80%-regel. Daardoor kan het de fiscaal voordelige IPT-stortingen van je vennootschap beperken.

Nee. Een IPT loopt via een vennootschap die pensioen opbouwt voor haar bedrijfsleider. Met een eenmanszaak kan je onder voorwaarden een VAPZ afsluiten en dat eventueel aanvullen met een POZ. Ook privé pensioensparen en langetermijnsparen blijven mogelijk.

Backservice betekent dat je vennootschap onder voorwaarden extra premies stort voor vroegere jaren, bijvoorbeeld als je pas later met een IPT start. Daarvoor moet er voldoende ruimte zijn binnen de 80%-regel. Onder voorwaarden kunnen ook jaren meetellen waarin je elders werkte, bijvoorbeeld als werknemer, tot maximaal tien jaar. Laat vooraf ook berekenen of je een Wijninckxbijdrage moet betalen.

Je inkomen bepaalt mee hoeveel fiscale ruimte je hebt. Een lager bedrijfsleidersloon kan je IPT-ruimte verkleinen. Bij een VAPZ telt doorgaans je inkomen van drie jaar geleden, waardoor veranderingen pas later doorwerken. Een goed jaar verhoogt je VAPZ-maximum dus pas drie jaar later.

Soms wel. Bij een VAPZ, POZ of IPT kan dat bijvoorbeeld via een voorschot, als je contract dat toelaat.

Meestal niet. Afhankelijk van de formule worden belastingen en bijdragen (RIZIV, solidariteit) ingehouden. Laat daarom berekenen wat je naar verwachting overhoudt op het moment dat je het geld zou ontvangen.

Dit artikel geeft een algemeen overzicht van de regels zoals ze gelden in november 2026. Het is geen advies op maat. Je persoonlijke situatie bepaalt welke formules en bedragen voor jou gelden. De uitgever is niet verantwoordelijk voor eventuele onjuistheden, tik- of andere fouten in bovenstaande tekst.

Ons zomerritme voor kantoren Bank & Verzekeringen in Brugge & Jabbeke

13/07 t.e.m. 16/08 | voormiddag open 9u–12u30 | namiddag telefonisch bereikbaar op ma, woe & vrij

Ons zomerritme voor kantoor Bank & Verzekeringen in Jabbeke

13/07 t.e.m. 31/08 | voormiddag open 9u–12u30 | namiddag telefonisch bereikbaar op ma, woe & vrij

Onze kantoren zijn uitzonderlijk gesloten op maandag 2 november.